Cartlanna Ranga: Aistear

Turas ONCE

Nuair a théim ar aid go hÉirinn bím chomh gnóthach sin nach mbíonn am agam dom féin le dul ag taisteal. Maidin amháin bhí mé ar dhulagas leis féin a thabhairt go dtí an aerfort ag a 4:00rn. Dúirt siad go léir go mba chóir dom teacht díreach ar ais is dul a luí arís ach bhí mé i mBaile Atha Cliath. Seans agam na háiteachaí a chonaic mé sa scannán ONCE a fheiceáil i ndáiríre. Is é féin ar bord, sa charr liom go Cnoc Chill Iníon Léinín, an áit inar thug sí an freagra rómánsúil Miluju Tebe dó. 

Image

Thiomáin mé i dtreo na sléibhte ach chuaigh mé ar strae. Stop mé le treoir a fháil ó lead ag garáiste. Lead óg ón Rómáin a thuig mo thír níis fearr ná mise a chuir ar an mbóthar ceart mé. Roimh i bhfad bhí mé stoptha ag geata ag Victoria Hill. An raibh dul amú orm? Chuir mé ceist ar duine ag obair ann le fáil amach go raibh mé san áit ceart (céard atá Victoria ag déanamh fós anseo?!), isteach liom agus suas an cnoc.

Dealbh taobh istigh den geata.

Thus Dedalus Flew air.

Beagnach a 6:00 ar maidin agus geal agus daoine ag siúl thart fiú ag an am sin. Mé san áit ceart. Aithrigh an ainm sin ó Victoria Hill le bhur dtoil. Mar a chuirimid daoine ar strae agus muid fós ag iarraidh bheith béasach faoin stair. Ag barr an chnoic is tuirse orm tháinig mé ar an radharc IONTACH sin ó ONCE. Tá Éire fíorálainn!

Image

Tá stair ag an gcnoc seo domsa. Bhí mé anseo cheana ach dhreap mé ó thaobh eile é. Bhí an draíocht céanna san aer an uair seo. Chaith mé uair a chloig ann ag siúl thart, ag stánadh ar an áilleacht, gafa. An uair dheireanach ní fhaca mé an oibilisc ná an pirimid.

ImageCheap mé go raibh mé i Meiriceá Theas nuair a chonaic mé é seo.

Bhí oibilisc níos lú níos faide síos le seomra beag ann.

Radharc ón seomra sin.

Bhí áiteachaí a bhí cosúil le iarthar na tíre.

Image

Lean mé orm ag siúl thart go dtí gur tháinig mé go áit a d’aithin mé ómo chéad turas ann. Is shuigh mé ar an gcloch is rinne mé guí.

Ba mhór an difríocht idir an bóthar lán le carranna a d’fhág mé, an cosán leathan suas go barr an chnoic agus an coill seo.

Chuaigh mé trí na crainnte is ansin romhan bhí radharc ar an gcathair.

Tá an oiread sin le déanamh anseo, ag dreapadh aillte, an stair ann, na radharcanna, srl.

Rus a chonaic mé go minic is mé óg beagnach as radharc anseo freisin,

Ins an eolas go léir a bhfuair mé san aerfort ní bhfuair mé tada faoin áit seo agus is mór an trua é sin. Go Dealginis agus Páirc Mharlay liom ina dhiaidh roimh dul abhaile dom. Bhí ionadh orthu ar fad nuair a chuala siad an scéal is nuair a chonaic siad na pics. Ach sin an rud. Tá áilleacht ansin is déanaimid dearmad air. Amach linn le taitneamh a bhaint as an saol.

Advertisements

Am Caillte

Caillte

‘How’s my little gearrachaile?’ a chloisinn fadó ó mo Dhaid. Bhí amantaí maithe ann ach ‘siad na nóiméidí caillte a fhanann liom: nuair a bhí mo Mhaim a lorg fáisce is dhiúltaigh sé di é, nuair a bhí sé ag obair gan stad srl. Níor airigh mé mórán grá uaidh. B’fhéidir nach raibh grá ann ach ní dóigh liom gur fíor é sin ach oiread. B’aisteoir é nuair a bhí gá leis is nuair a thagadh duine ar chuairt bhí sé i dea humor ar feadh an ama sin. Is bhí grá ann fadó sular chaill said é is faoi dheireadh tháinig sé ar ais arís is anois níl ‘fhios agam cá bhfuil sé. Ait. Ach nach bhfuilimid uilig ait.

Teach na seandaoine

Tá mo Dhaid i dteach na seandaoine sa Mhuileann gCearr anois. Bíonn laethanta maithe aige agus amantaí eile nuair nach mbíonn sé ag iarraidh caint le duine ar bith is é ar a leaba leath ina chodladh ag déanamh tada is an t-am ag sciobadh uaidh. N’fheadar cén sórt smaointe a bhíonns aige ansin. Tá Parkinsons aige anois is tá sé fíor-dhian air dul amach ag siúl. Is cinnte go bhíonn gruaim air go minic agus mo Mhaim imithe ar shlí na fírinne tar éis bheith san áit céanna le blianta fada le Alzheimers. Caillte.

An pháirc in aice le mo theach (sa gheimreadh ar ndóigh)

Is mé ag fás aníos chloisinn faoi dhaoine i dteach na ngealt ach dúirt mo Mhaim liom gur ‘daoine le Dia’ a bhí san áit sin agus thaitin an frása sin liom. Bhí cineáltas ann. Nuair a bhí mé an-óg is cuimhin liom mo thuismitheoirí ag glaoch ‘sweethearts’ orthu féin. De réir a chéile d’imigh an grá. Nó b’fhéidir nár imigh. B’fhéidir go raibh siad tuirseach ag iarraidh bia a chur ar an mbord dúinne. Níl ‘fhios agam, dáiríre. Ait an mac an saol srl. Chaill said beirt dá gclann: mo dhearthair is mo dheirfiúr a d’fhág an saol seo sula raibh seans acu fásadh. Caithfidh go ndeachaigh sé sin i bhfeidhm orthu. Níl a n-ainmneacha le fáil in aon reilig. Stair caillte. Sin an chéad rud eile a chaithfidh mé a cheartú is mé sa bhaile.

An Muileann gCearr

Ach nuair a chuir siad Maim isteach i dteach na seandaoine tháinig athrú ar Dhaid. Bhí siad uilig ag caint faoi: an fear a tháinig isteach lá i ndiaidh a chéile is a bhí ag caint lena bhean chéile is gan clú aici céard a bhí sé a rá. Ach d’aithin sí an grá arís is bhí sí óg arís ar bhealach is ‘le Dia’ ar bhealach eile. Tógadh í. Agus fuair sí sonas sular imigh sí, ró-dhéanach ar bhealach ach b’fhéidir go raibh sí níos fearr as. Agus Daid agus a chlann? Tá an gleic ann a bhí ann i gcónaí fós ann. Dream stuacach muid. Ach níl againn ach seal sa saol seo. Ní chóir am a chailleadh mar sin mar ní féidir le duine dul ar aghaidh. Tá Daid fós stuacach agus creideann sé i ndílseacht agus meascann sé an obair a rinne sé lena luach agus is mór an trua é. Ní ligeann sé do dhaoine an grá a thug sé do mo Mhaim a thabhairt dó. Seansanna caillte. Ach fós, fhad is atá saol ann, tá dóchas.

Is dóigh nár chóir dom an lúdramán a luaigh ach, bhuel, níl meas dá laghad agam ar a dhochtúir.  Ach sin scéal eile. Fágfaigh mé ar cheall é. Ach tá gá le feabhas ar an staid ina bhfuil cúrsaí. Ní bheidh mé san mbaile ar feadh bliain eile agus níl dabht ar bith orm go mbeidh rudaí ag dul in olcas. Sin an chaoi ina bhfuil an saol is níl neart agam air. Chlúdaigh mé a chosa leis na pluideanna is dúirt mé ‘Slán go bhfeicfidh mé aríst thú’ is tháinig an deahumor ar ais agus bhí mé buíochasach as an mbronntanas sin. Sin é. Grá fós ann. Slán.

Mo bhealach abhaile: an saol san aer

Go dtí go bhfeicfidh muid a chéile aríst…

D’fhill mé an lá sin ag an teach inar fhás mé suas is léigh mé an triú scéal ó Scéalta Chois Cladaigh.

Bean a Tógadh As

Tá Gach Reilig Beannaithe

Cré, Cró is Cearta

Nuair a bhí mé san mbaile  thug mé cuairt ar reilig do pháistí nach raibh baistithe agus do dhaoine a fuair bás ón gCalar. Tá an reilig bheag ann le fada an lá taobh leis an chanáil ríoga in aice le droichead Cill Phádraig taobh amuigh den Muileann gCearr. Sa bhaile sin a tógadh mé. Sa reilig sin atá m’uncail, dearthaireacha m’athair agus níl focal fúthu scríobhtha ann. Tá sé deacair go leor an áit seo a fheiceáil ón gcosán ach tá an-stair ag baint leis.

Bhí áthas orm a fheiceáil an uair seo go raibh cuí ar an reilig. Níl a fhios agam an bhfuil áthas orm faoin gcros ach caithfidh mé cuimriú go raibh a leithéid ann roimh am Naomh Pádraig. Tá rósanna ag fás ann anois agus faoi dheireadh tá cuimhneamh ar chlann amháin ann ar leac bheag.

Tá na leanaí atá curtha anseo agus a mhuintear a mhaireann sa chó dorcha le fada an lá. Is trua sin. Tá sé ceart is cóir aithint a thabhairt do na mairbh. Mo mhíle bhuíochas do na daoine a chuir an chéad leac suas mar ba mhaith liom an rud céann a dhéanamh anois do mo dhaoine ach níl sé éasca. Tá an meon aigne céanna againn in Éirinn agus atá acu sa Spáinn. ‘Sé ‘Veulve Ud. mañana’ nó ‘an méar fhada’ a chuireann gach rud siar anseo i gcónaí gcónaí.

An chéad leac sa reilig. Do formhór na daoine ann níl ann ach clocha gan ainmneach nach féidir a fheiceáil faoin bhféar.

Faoi dheireadh (trí bliain ina dhiaidh sin) d’éirigh liom leac a chur ann do m’uncail ach bhí orm éisteacht le scéalta Faoi Domhnall Lovely ar dtús ó fhear a cheap nach raibh dochar ann. Is iomaí cineál taibhsí atá againn in Éirinn!

Tá mé cleachtaithe le clocha mar seo faoin tuath is mé ag siúl trí na páirceanna thart anseo ó bhí mé óg. Doine a bhfuair bás sa Ghorta Mór, seans, is gan fágtha ach cloch, Ach an cuma céanna ag na clocha ar fad ón am sin.

  Is fada an turas atá agam ó California go Muileann gCearr. D’fhág mé an reilig agus shiúl mé ar ais ar bhruach an canáil ag stopadh le caint le capaill ar an mbealach. An chéad lá brea a bhí againn. Bhí an t-ádh liom.

Sa chré atá siad, mo mhuintear, ní sa chró. Is tá draíocht agus síocháin san áit seo. Níor mhaith liom go ndéanfaí dearmad ar áiteachaí mar seo go deo ná ar na daoine a mhair ar an saol seo fadó, fiú ar feadh seal an-bheag ar fad.

Ag smaoineamh ar mo thuras shuigh mé síos sa bhaile is léigh mé an dara scéal ó Scéalta Chois Cladaigh.

Aingle na dTrí Sciathán

Balor i Lár na Tíre

Mheall Balor Ann Mé

Bhí mé in Éirinn sa chúigiú cúige. D’éirigh mé maidin amháin is thug mé faoi deara go raibh meall i m’ascaill. Ag an dochtúir liom go sciopaidh le fáil amach nach raibh mé ag fáil bháis fós agus nach raibh aon dochar ann. Salann, uisce and brú air is bheinn ceart go leor arís a dúirt sí liom. Baineadh geit asam mar sin féin. Ní ait an rud é mar sin gur chaith mé an lá ar fad ag dul ó reilig go reilig is ag dreapadh cnoc spioradálta.

Tar éis dul ag caint le m’athair nach raibh fonn cainte air ar chor ar bith thug mé cuairt ar Bhaile Fhobhair, Co na hIarmhí. Tá cáil air mar mhainistir is bhí baint aige leis an bplá i 655. Chuaigh mé ann ag guí ar son mo shláinte. ‘Siad na déithe págánaigh a ghaloigh orm. D’fhéach mé ar leagan amach na háite ar mhapa a bhí ann. Ar thaobh mo lámha clé bhí an séipéil is an mhainistir sa ghleann thíos fúm. Ar dheis bhí cnoc mór is cloch mór milteach ar a bharr is bhí fonn orm dul suas an lá sin in áit dul síos. ‘Carrick Balor’ a bhí air de réir an mapa is mar sin suas liom. Ag an mbarr bhí mé tuirseach ach lán sásta i gcomhluadar na beithigh ar bharr an chnoic ag breathnú síos ar an radharc álainn. Ní raibh capall ann ná bagairt ná brú ar bith agus lig mé do mochorp sos a thógáil ann is mhothaigh mé teas is solas ag dul trím.

Roimh dul abhaile dom thug mé faoi deara go raibh crann in aice leis an gcarrchlós is é maisithe le píosaí éadaí. Stróic mé cuid de mo sheaicéad agus cheangail mé é ar chraobh is d’imigh mé liom.

Cheannaigh mé iasc is sceallóga ó fhear ó Nepal sa chipper i mBaile Fhobhair roimh dul abhaile dom is bhí cómhrá taitneamhach againn. Bail ó na Déithe ar a gcuid oibre. Ar ais sa teach dom thosaigh mé ag léamh faoin tSlua Sí ón leabhar Scéalta Chois Cladaigh. An-turas, an lá sin!

Aistear go Maracó

Cartas marruecos: litreacha ó Mharacó

Seo áit chasta ina fhágann tú caladh sa Spáinn le ainm Arabach (Algeciras), téann tú thar carraig Shasanach (Gibraltar: prasitriúchán ar ndóigh: Jabal Ṭāriq  جبل طارق , SliabhTariq), is tagann tú go ilchríoch na hAifrice i gcathair Spáinneach le ainm ón Róimh (Ceuta), is uaidh sin turas gearr agat go dtí an teorainn go Maracó is domhan iomlán difriúil.

Tá af iarraidh a dhéanamh amach cén fáth ar chuir an turas go Maracó isteach orm chomh mór sin. Thosaigh mé an aistear seo i mBarcelona, ar aghaidh go Valencia & Granada agus ag an nóiméad deireanach shocraíomar ar dhul trasna na farraige go Tétouan i Maracó.

Ní raibh tada mar a shíl mé. Bhí an bád i bhfad níos compóirdí ná mar a shamhlaigh mé. Ar bord bhuail mé le cúpla ó tSeapáin as cathair Hadano, áit ina raibh cónaí orm ar feadh ceithre bliain. Comhrá tipiciúil a bhíonns ag Éireannaigh thar lear. Tuigeann tú (Gaeilge, Seapáinis, cibé teanga…). Cé as thú? An raibh tú riamh i…? Bhí cónaí orm i…? Cén chuid de…? Ná habair é! Dáiríre?! An bhfuil fhios agat? Waaa! An bhfuil aithne agat ar…? Ní chreidim é. An cómhra sin as Seapáinnis ar an mbád ar an mbealach go Maracó.

Ansin d’fhéach mé tríd an bhfuinneog. Mo chéad radharc, na sléibhte glasa. Bhí ionadh orm.

Tháinig an bád isteach ag Ceuta (ó Septa, seachtú). Bhí sé ar nós na cathracha sa Spáinn ach beagáinín níos boichte.  Dealbh mór Hercules ann le fáilte a chur romhainn. Siombal de chumhacht is dócha. Chuir sé i gcuimhne dom dealbh le leon lena chos ar an domhan a chonaic mé i bPálás an Rí i Madrid. Cuireann siombail mar sin as dom.

Le dul go Tétouan caithfidh tú dul thar an teorainn agus is ansin a thosaigh rudaí ag athrú i ndáiríre. Ag breathnú tríd an bhfuinneog ón mbus, feiceann tú daoine ag rith go neirbhíseach thar cnoc agus fir in éidí ag faire orthu. Chuir sé i gcuimhne dom na fógraí ar thaobh an bhóthir i San Diego de chlann ag teitheadh ag rith trasna an bhóthair nó ar nós daoine ag éalú ó chogadh. Ar an mbus dúradh linn nach raibh cead griangrafanna a thógáil san áit seo is go raibh orainn na pasanna a thabhairt don tiománaí. Chuir sé i gcuimhne dom an chéad uair a chuaigh mé trí aerfort Moscow blianta ó shin.

Ansin, bhíomar tríd is cheapfá go raibh tú i gConamara leis an bhféar glas, locháin, agus sléibhte os ár gcomhair amach. Sléibhte Rif. An Aifric? Ní mar a shíltear… Ach d’fhéach mé ar na daoine ag dul thart agus ba léir go raibh siad níos boichte ná na daoine i Ceuta.

Bhí sé ar nós dul siar sa stair go dtí an am ina dtagadh daoine isteach ón tuath le rudaí a dhíol san mbaile mór.

Boladh agus drochcuí ar phéint ar na ballaí a tharraing ar ais ansin mé ach bhí áiteachaí dheasa ann freisin.

Chaitheamar an chuid is mó den am sa Medina i dTétouan. Lena lánaí agus bia ar dhíol ar dhá thaobh iontu bhíomar caite siar go am dearmadtha ag an gcuid eile den domhan.

Bhí daoine ag faire orainn go hamhrasach is bhí mé buíoch go raibh beirt i gceannas orainn, seans mhaith go raibh taithí ar an mbeirt céanna in arm éigin. Fir mór. Bhí sé an-deacair caint le muintir na háite. Mór an trua é sin.

Dathanna le tithe a phéinteáil ar díol, sna lánaí.

Is mar a tharlaíonn go minic i dtíortha mar seo ar thuras mar seo bhí orainn éisteacht le fir a bhí ag iarraidh rudaí a dhíol dúinn. Is níl rogha faoi i ndáiríre. Is labhraíonn siad go láidir is chuir siad eagla orm an chaoi inar labhair siad is sa chaoi nór thug siad meas do na mná ann. Cumhacht. An iomarca de ag na fir. Bhí sé soiléir. Bheinn sásta rudaí a cheannach is daoine cairdiúil ach an stíl atá acu ansin, chuir sé as go mór dom.

 

Bhí áit amháin eile mar sin ina raibh orainn fanacht le éisteacht le fir ag iarraidh rugaí Berber a dhíol dúinn is chuir sé as go mór dom arís. Go minic déanann mná agus daoine óga an obair orthu ach is iad na fir a fhaigheann airgead orthu. Tá ort margadh a dhéanamh. Brón orm ach ní mar sin atáim. Is féidir liom argóint a dhéanamh faoi cúrsaí poilitíocha go rialta i SAM ag iarraidh rudaí a fheabhsú ach nuair atáim ag siopadóireacht, tabhair dom an praghas féireáilte agus bíodh an praghas sin ann do gach duine.

Ní raibh an bua ag cearta daonna an lá sin is níor thug an grúpa é sin faoi deara. Tháinig fear chugham, b’fhéidir le trua mar chonaic sé nach ribh mé sásta, le praghas íseal ar bhrat dom, D’fhéach mé air is d’fhreagair go brónach gur thuill sé praghas níos airde ná sin leis an obair go léir a chuir siad isteach air. Social justice got a beating that day and they hadn’t even realized it.

Ag siúl trí reilg.

Agus b’shin é. As sin fáth mo bhuartha. Tá líne tarraingte ag fir i seomra éigin tar éis cogadh éigin a deireann gur le dream amháin an talamh seo agus dream eile an taobh eile. Líne a deireann go mbeidh taobh amháin níos boichte agus taobh eile níos saibhre.

Is An Spáinn ag tabhairt amach go géar faoi chúrsaí eacnamaíochta (agus an cert ar fad acu) níl comparáid ar bith eatarthu is an áit seo. I bPálás an Rí i Madrid tá an iomarca ann de shaibhreas, cumhacht, is rud ar bith ann álainn i ndáiríre. Nuair a thuigeann tú cé as a thagann an ór sna séipéil sa Spáinn agus cé mhéad daoine a bhfuair bás go bhfaighfeadh siad ór,  níl sé álainn níos mó. Coilíniú, impiriúlachas, sclábhaíocht, a ghoid ór ó na dúchasaigh thar lear. Tá bochtanas sa Spáinn ach ní sé chomh soiléir is atá sé i Maracó. An saint ar aghaidheanna inár ngrúpa is daoine sásta i bhfad níos lú a íoc ar rud anseo ná mar a d’íocfaidís air sa Spáinn. Línte.

Deifir abhaile

Roimh slán a fhágáil ag an Aifric, chuaigh an bus suas ar chnoc os cionn Ceuta le radharc deas a fháil. Chonaic mé  séadchomhartha stairiúil ar thaobh an chnoic in ómós do Francisco Franco le siombal an Falange air. Bhuel, ar mé os ard ach mo chloigeann ag rá Go sábhála mac Dé sinn! An oiread sin ansmachta is goid ó dhaoine is daoine sa Spáinn fós ag caint faoi ghlóir is cumhacht le cion! 

Bhí cúpla litir foghlaimtha agam roimh imeacht ón dtír ach ní dóthain le fógraí a léamh.

Al maghrib baladun jameel!   المغرب بلد جميل! Is tír álainn í Maracó!

Fíor faoi gach tír agus faoi na daoine iontu ach a ndeachrachtaí féin ag gach tír chomh maith. D’fhág mé Maracó is d’fhill mé ag An Spáinn le iontaisí eile a fheiceáil is le ciall a dhéanamh de na ceachtanna seo i mo chloigeann. Fós ní fheicim go soiléir céard a bhí ann.

Bhí an bhean i gceannas ar an grúpa ag ceapadh go mba chóir don Spáinn aithris a dhéanamh ar SAM mar tá SAM saibhir agus gan saibhreas cén dóchas atá ag daoine? Faoin am seo bhí róthuirseach le freagra a thabhairt. D’fhéadfainn an fhírinne a insint di ach níl sí ag iarraidh an líne sin a fheiceáil.

Tá áthas orm go ndeachaigh mé go Maracó. Níl an cheacht thart. Cabhraíonn na rudaí a scríobhaim anseo le ciall a fháil ó na taithí a bhíonn agam. Maith agaibh as an aistear a roinnt liom.

Na Samurai sa Spáinn

Coilíneacht Samurai sa Spáinn

Tuairim is ceithre chéad bliain ó shin chuaigh Samurai thar farraige ón tSeapáin go dtí an Spáinn ar thuras taidhleoireachta. Bhí sos nó dhó acu ar an mbealach i Meicsiceo.

Is sa Spáinn a d’fhan cuid de na Samurai is phós siad mná na háite. Mar sin san lá atá inniu ann, gar go Sevilla sa bhaile beag Coria del Río, fós tá daoine ón gclann Samurai sin.  Tá b’fhéidir seacht gcéad daoine i Coria del Río a bhfuil gaol acu leis na Samurai a sheol suas an abhainn Guadalquivil ó Sendai sa bhliain 1613. Is féidir iad a aithint óna sloinne: Japón nó Japón-Japón ag cuid acu (ón athair is ón máthair).

Coria del Río

I  gceannas ar a stair tá Manuel Virginio Carjaval Japón. Tá siopa rothar aige is sa siopa sin tá píosa páipéir aige ó Hasekura Rokuemon Tsunenaga (支倉六右衛門常長) a shinsear ón seachtú aois déag. Sa seomra ar chúl an siopa tá go leor leabhair aige óna shinsear a tháinig anseo san ré sin fadó.

Tosnaíonn an scéal leis an samurai seo Hasekura Tsunenaga.  Bhí cónaí air i Sendai sa cheantar ar a tugtar Miyagi / Fukushima / Iwate anois. Sin an áit a d’fhulaing is mó ón gcrith talúin, tsunami uafásach, is tubaiste núicléach an bhliain seo caite más cuimhin libh an nuacht. Ach ar ais ag an scéal.  B’eisean an chéad  toscaire oifigiúil a sheol an tSeapáin go dtí Meiriceá Thuaidh mar bhí air dul trí Meicsiceo le teacht go dtí an Spáinn. Is ní raibh sé ina aonar. Le 180 Seapánaigh eile d’fhág sé caladh Tsukinoura i Ishinomaki (Miyagi) ar bord galleon a thóg na Seapánaigh sa stíl a bhí ag na Spáinnigh. B’é an Daimyo Date Masamune a thug an t-ordú dóibh dul thar sáile.

Daimyo Date Masamune

Bhí bráthair críostaí ar bord dárbh ainm Luis Sotelo a d’oibrigh mar aistritheoir dóibh. Bhí sé ag iarraidh bheith ina ardeaspag ar oirthear na tíre lá éigin. Mar sin bhí sé ag iarraidh iad a thabhairt leo go dtí an Vatacáin freisin. Bhaistigh seisean an long an ‘San Juan Bautista’ agus thug siad aghaidh ar an fharraige mór go dtí gur tháinig siad go caladh gar go Acapulco. Thaisteal siad go cathair Meicsiceo is go Vera Cruz is lean siad orthu ar an turas.

San Juan Bautista

Ach d’fhan cuid mhaith acu sa phríomhcathair i Meicsiceo. Ní raibh anois acu ach tríocha. Faoi dheireadh shroich siad béal na habhainn an Guadalquivil sa Spáinn i 1614 ag Sanlucar de Barrameda. D’fhan siad ann seal i dteach mór ansin. Tar éis an sos beag sin lean siad orthu go Coria de Río an áit do na custaim san am sin sula ndeachaigh siad go Sevilla. Cuireadh fáilte mór rompu is thaisteal siad ar fud na tíre ina éadaí traidisiúnta. Chuaigh siad go Córdoba, Toledo agus Madrid, áit inar bhuail siad leis an rí Felipe III ach níor éirigh leo beart a dhéanamh maidir le trádáil.

An Rí Felipe III (Velázquez)

Lean siad orthu go Zaragoza, Barcelona agus an Fhrainc. D’éirigh leis an mbráthair Sotelo dul leo go dtí an Vatacáin i 1615 is bhí cómhrá acu leis an bpápa ach níor éirigh leis an post a bhi uaidh a fháil ach oiread. Bronnadh an tideal saoránah onórach ar Hasekura agus b’shin é. Ach, dáiríre bhí an t-ádh leis mar sa bhliain céanna chuaigh Galileo ag caint leis an bpápa agus bhronn siad tideal difriúil air.

An pápa Pól V (Rubens)

Chuaigh siad ar ais go Sevilla is tugadh ainmneacha nua is creideamh nua dóibh. Baisteadh Hasekura mar Felipe Francisco de Faxicura in áit Hasekura Tsunagara.  D’fhan na samurai go léir i mainistir gar go Sevilla go dtí gur shocraigh cuid acu (Hasekura, Sotelo is roinnt eile) filleadh abhaile. Shroich siad an tSeapáin arís i 1620. Ach, mo léan, ag an am sin bhí an cumhacht ag an gClann Tokugawa is bhí siad an marú na Críostaithe. Theith Hasekura go dtí na sléibhte ach dhóigh siad an bráthair Sotelo ar nós Jeanne d’Arc. Le fada an lá ní raibh a fhios ag éinne céard a tharla do Hasekura.

Hasekura ag guí

D’fhan seisear Samurai sa Spáinn agus bhí an t-ádh leo.  Phós siad mná na háite is cuireadh an focal Japón (de Japón) lena sloinne is tá sé fós ag neart daoine ansin. Bhí na Samuai sásta ach de réir a chéile rinne daoine dearmad ar a stair. Cheap daoine gur mar gheall ar iascairí a tháinig ón tSeapáin fadó a bhí an sloinne Japón sa bhaile beag. Tháinig athrú ar an scéal nuair a bhí cathair Sendai ag ceiliúradh céad bliain i 1989 is chuaigh méara Sevilla ann. Is nuair a bhí sé ann luaigh sé go raibh daoine leis na sloinne Japón i mbaile sa Spáinn. Thosaigh siad ag caint is faoi dheireadh thuig siad an stair. Anois tá gaol láidir idir Coria del Río is Sendai.

Is sin scéal na Samurai sa Spáinn.

Thomas Hickey – Portráidí

Seo scéal Thomas Hickey, portráidí, 1741–1824 agus an Tipu Sultan

Thugamar cuairt ar Daria Daulat Bagh (Saibhreas na hAbhann), an Pálás an tSamhraidh a bhí ag Tipu Sultan ag Srirangapatna i gKarnataka. Bhí gach rud nua dúinn san India. Ní raibh a fhios againn cérbh é ná tada faoi. I mBengaluru a bhíomar i nDeisceart India le cairde nua is mhol siad dúinn teacht leo go dtí an áit seo nach raibh ró-fhada ón gcathair. Thángamar isteach tríd an geata buí. Bhí cuma sean ar an áit.

geata buí

Níor cheap mé go raibh mórán ann ar dtús. Ní raibh fiú doirse sa Phálás os ár gcomhair amach.

PTS

Seo iad ár gcairde nua, cúthaileach go leor sa phictiúr:

pravat

Ní raibh mórán ar an gcead isteach ach ní raibh mórán caite ar an áit ach oiread. Thaitin an scríbhneoireacht san teanga áitiúil liom. Tá Béarla ann freisin mar atá i go leor áiteachaí eile sa tír mar gheall ar stair na tire agus cé nár aithin mé é nuair a bhí mé ann, bhí an áit seo fíor-thábhachtach mar gheall ar an gcogadh a bhí ann idir na Sasanaigh agus Ceannaire Mór na háite seo: Tipu Sultan.

tender change

Bhí cogadh an-mhór anseo i Mysore: an ceathrú ceann san áit seo inar cailleadh Tipu Sultan. Leis sin fuair na Sasanaigh an lámh in uachtar i nDeisceart India.

singletonsrirang

The Last Effort and Fall of Tipu Sultan (Henry Singleton). Pictiúr eile den léigear ar Srirangapatna i 1799.

Bhí 26,000 saighdiúirí ag an gComhlacht Briotanach na hIndia Thoir (4000 acu ón Eoraip agus an cuid eile ón India). Bhí saighdiúirí eile acu ón Nizam de Hyderabad. Agus saighdiúirí eile ó na Maratha. Mar sin bhí tuairim is 50,000 saighdiúirí ag na Sasanaigh is ní raibh ag Tipu Sultan ach 30,000 acu. Bhris na Sasanaigh ballaí na cathrach agus fuair Tipu Sultan bás sa chogadh. B’é Wellington, an fear céanna a fuair an lámh in uachtar ar Napoleon níos déanaí a bhuaidh an cogadh. Nuair a cuireadh Tipu Sultan bhí stoirm uafásach ann is scríobh daoine faoi mar ní fhaca siad a leithéid roimhe.

tipu

Tipu Sultan

Ar bhallaí an Pháláis bhí pictiúirí den na cogaidh.

1340-1246tspw

Agus muid ag dul timpeall istigh sa Phálás thug mé faoi dearadh go raibh an cuid is mó de na pictiúirí ann i bpeann luaidhe agus iad uilig tarraingte ag duine dárbh ainm Thomas Hickey. Éireannach? Bhí orm fanacht go dtí go raibh mé ar ais sa bhaile arís gur Éireannach a bhí ann ceart go leor agus gurbh é an t-aon portráidí a bhí san áit sin nuair a bhí an cogadh deireanach ansin. Mar sin tharraing sé 55 pictiúirí  i gcailc de chlann Tipu Sultan agus saighdiúirí ann agus tá cuid mhaith acu le feiceáil san áit seo. Níl raibh cead againn grianghrafanna a thógáil dóibh faraor.

thomas-hickey

                                                        Thomas Hickey

Seo Thomas Hickey ina shuí ag an mbord. Ach cérbh é agus cén fáth an raibh sé san India? Rugadh é i 1741 i  mBaile Atha Cliath, mac le Noah Hickey a bhí ina mhilseogra ar Shráid Chéipéil.

D’fhoghlaim Thomas ealaín idir 1753 agus 1756 ag na scoileanna den Chumann Ríoga Bhaile Atha Cliath is bhuaidh sé duaiseanna iontu. Thosaigh sé le cailc, is tá cuid de na pictiúirí a rinne sé idir 1758 and 1759 dóibh le feiceáil sa Ghailearaí Náisiúnta na hÉireann.

Thaisteal sé go minic. Thosaigh sé leis an Iodáil. D’oibrigh sé in Éirinn agus i Sasana ina dhiaidh sin go dtí go bhfuair sé cead i 1780 dul leis an gComhlacht Briotanach na hIndia Thoir go dtí an India. D’fhág sé Portsmouth ach ghabh na Spainnigh agus na Francaigh ar na loinge. Lig siad saor Thomas i gCadiz agus thaisteal sé ón gcathair sin go Liospóin, áit inar bhain sé a shaothar amach mar phortráidí ar feadh 3 bhliana.

I 1783 d’fhág sé Liospóin is chuaigh sé go Calcúta.  I 1791 abhaile leis go hÉireann ar feadh tamaillín. Bhí seal aige ina dhiaidh sin sa tSín idir 1792 agus 1794 agus ansin ar ais leis arís go Londain is go BAC. I 1798 d’fhill sé don uair dheireanach ar an India lena iníonacha. Ansin a bhfuair sé bás i Madras i 1824 agus é 88 mbliana d’aois.

Seo cuid dena phictiúirí atá le feiceáil anois i nGailearaí Náisiúnta na hÉireann:

Indian lady

agus seo ceann de

edmund burke

Edmund Burke i gcomhrá le  Charles James Fox  c.1783-1784

Seo pictiúr a tharraing Thomas Hickey de Purniya, Príomhaire Mysor, déanta i 1801

aire

An chéad uair eile a bhéas mé sa Ghailearaí Náisiúnta cuardóidh mé a phictiúirí agus smaoineoidh mé ar na pictiúirí atá fágtha aige in áit iarghúlta san India tar éis dó cogadh uafásach a fheiceáil. Nach raibh saol an-spéisiúil ar fad aige!