Cartlanna Clibe: Gaeilge

An Gorta Mór: cúnamh ó SAM

Eolas is pics ón alt seo le Timothy J. Sarbaugh.

Ins na 1800daí bhí na mílte ag fáil bháis ón nGorta in Éirnn is tháinig an scéal go Meiriceá faoi.

Ghlaoigh an Seanadóir Henry Clay i 1847 ar mhuintir SAM bheith flaithiúil is cúnamh a thabhairt do dhaoine in Éirinn a bhí ag fáil bháis ón nGorta Mór.

D’fhreagair na daoine. Tháinig neart airgid is cúnamh go hÉirinn trí Chumann na gCarad. Sheol siad 118 árthaí go hÉirinn le $545,145 de chúnamh ar bord. Sin atá i dtuarascáil faoi.

Ar ndóigh bhí daoine eile a thug cúnamh go díreach do dhaoine in Éirinn, dá muintir sa bhaile srl is tá chuile sheans ann gur fhág cúnamh ar luach na milliúin dollair Meiriceá ag an am. Tuigimid go raibh daoine iontach flaithiúil ag an am ach b’shin na daoine. Céard a rinne rialtas Mheiriceá go hoifigiúil?

Is beag meas atá agam ar an Uachtarán James Polk mar gheall ar an gcaoi ar ghoid sé talamh ó Mheicsiceó. Tuigim go raibh sé glic faoi ach bhí sé as bealach is tá daoine ag fulaingt fós mar gheall air anseo.

Chuala Polk agus a Rúnaí Stáit James Buchanan faoi chúrsaí in Éirinn. Mar a tharlaíonn anseo go minic, d’fhéach siad ar an fhadhb mar bhealach le airgead a dhéanamh. Is bia gann in Éirinn, d’fhéadfadh siad bia SAM a dhíol d’Éirinn.

Bhí George Bancroft, an fear a scríobh History of the United States from the Discovery of the Continent, i Londain mar aire SAM idir 1846 agus 1849. Scríobh sé go díograsach i 1846 go raibh an-éileamh ar mhin bhuí ó SAM. Dar le Bancroft, bheadh an Bhreatain ag brath ar SAM níos mó ná mar a bheadh SAM ag brath ar Shasana, rud a bheadh go maith do SAM. Chonaic sé saibhreas do SAM ann

D’aontaigh oifigeach consalachta SAM i mBaile Atha Cliath, Thomas Wilson, le Bancroft. Bhí airgead le fáil as. Is roinn sé a thuairim leis an Uachtarán Polk.

De réir an consalach i mBéal Feirste, Thomas Griffin, bheadh Éire ag méadú na hearraí a iomportáil sí ó SAM faoi dhó. Deis iontach brabús mór a bhaint amach a bhí ann.

Is na daoine seo ag comhaireamh airgid ina gcinn roimh réidh, bhí díospóireacht i gComhdháil SAM faoi ar chóir nó nár chóir cúnamh a thabhairt d’Éirinn. I Feabhra 1847, léirigh feisire Washington Hunt ó Nua Eabhrac a phlean le cúnamh a thabhairt do na hÉireannigh don gComhdháil. Bhí sé ag iarraidh go gcaithfidís $500,000 le cúnamh a cheannach is a sheoladh go hÉirinn. Léigh siad é faoi dhó. Cuireadh go coiste speisialta é. Labhair an feisire Charles Ingersoll ó Pennsylvania amach ar a shon. Luaigh sé tábhachtacht na hÉireannaigh i stair SAM agus an saibhreas a bhí i SAM ag an am. Faraor in ainneoin a rinne Hunt agus Ingersoll, níor éirigh leo.

Yankee Doodle's Corn Exchange(Yankee Doodle)This American cartoon praises that country's ability to feed Ireland from it's surplus grain;but it is unclear just how the destitute were expected to purchase such supplies.

Nuair a theip ar an mbille sa chomhdháil, rinne an seandóir John J. Crittenden ó Kentucky iarracht é a shábháil sa Seanad. Rinne sé trácht ar an uair a sheol an tUachtarán James Madison  £50,000 go Veiniséala i 1812 i ndiaidh crith talún ansin. Labhair sé go maith ar son na hÉireann. Fuair sé tacaíocht ón Seanadóir Thomas Clayton ó Delaware. Léigh siad os ard é trí huaire. Thug an Seanadóir Lewis Cass ó Michigan a thacaíocht don mbille freisin.

An lá dár gcionn labhair an taobh eile amach. Ba é John Niles ó Connecticut an duine ba láidre in aghaidh an bille.  Cén baint a bhí ag SAM le Éirinn? ar sé. Baint ar bith, dar leis. Fadhb na Breataine. Ba chóir don Bhreatain deighleáil leis, ina thuairim. Dá sheolfadh SAM cúnamh go rialtas Shasana, bheadh sé maslach mar bheadh siad ag cur le fios go raibh Sasana lag, an argóint a bhí aige faoi. ‘Charity begins at home’, ar Niles. Ná seol airgead do thíortha eile mar sin a dhearcadh.

In ainneoin na hargóintí d’éirigh leis an mbille sa Seanad is sheol siad go Teach na hIonadaithe é.
D’iarr an feisire Hunt go mbeadh seans aige agus ag Lewis Levin ó Pennsylvania féachaint air is sheol siad go Coiste Ways and Means é. Leag Levin amach an scéal mar bhia do dhaoine a bhí ag iarraidh cóisir a bheith acu in áit daoine a bhí ag fáil bháis den ocras.Ní raibh grá ar bith ag Levin do na hÉireannaigh.

US President James Polk (Tennessee Historical Society)

Bagairt Crosta (veto) Polk

Nuair nach ndearna siad caint níos mó air, d’iarr feisire Robert C. Winthrop ó Massachusetts agus John Wentworth ó Illinois orthu rud éigin a dhéanamh faoi ach fós ní dhearna siad tada. Sa deireadh thuig siad gur cheap an Coiste Ways and Means dá gcuirfeadh siad an bille go Polk go núsáideach sé cumhacht crosta le é a mharú.

Cheapfá go dtabharfadh Polk tacaíocht don bhille is a mhuintir ó Albain is ó Éirinn. Ach bhí sé réidh leis an bille a mharú mar níor chreid sé go mba chóir do SAM airgead SAM a úsáid mar sin. Theip ar an mbille.

1847 cash draft issued in New York to be drawn on the National Bank of Ireland- over the course of the famine hundreds of thousands of dollars were sent from America to Ireland by the Irish immigrants.

Níor sheol an rialtas airgead ná bia ach, buíochas leis an Seandóir John Fairfield, lig siad cead do dhaoine dhá bhád a úsáid le cúnamh a thabhairt d’Éirinn. An Macedonian agus an Jamestown. D’úsáid an Boston Committee for Irish Relief an Jameson is a captaen Robert Forbes le 800 tonna de bhia a sheoladh go Corcaigh. Bhí fáilte is fiche roimh an gcriú i gCorcaigh. Thóg sagart Forbes go na háiteacha ba mheasa is scríobh Forbes: ‘I would gladly forget, if I could, the scenes I witnessed…in two hours walk, I saw more actual distress and apparent poverty than I ever saw in my whole life…’

The USS Macedonian, the second of two American warships which brought food aid to Ireland in 1847.(Illustrated London News)

D’fhág an Jamestown Corcaigh is tháinig ar ais go SAM in Aibreáin 24 lá ina dhiaidh. Bhí an Macedonian fós ag fanacht i Nua Eabhrac mar bhí fadhbanna acu bia is tacaíocht a fháil. Ba é George DeKay ó New Jersey an captaen is d’iarr sé cúnamh ó Forbes nuair a d’fhill sé. Tháinig Forbes agus Bostún le chéile le bia a sheoladh go Nua Eabhrac agus uaidh sin go hÉirinn. Lán le bia, d’fhán an Macedonian SAM i Meitheamh agus tháinig siad go Corcaigh i mí Iúil. Bhí fáilte mór roimh  DeKay is le cúnamh ó Chumann na gCarad roinn siad an bia. Bhí eisceacht amháin ann. Thug siad bia go pearsanta do Maria Edgeworth ag Edgeworthstown go roinnfeadh sí an bia leis na daoine ar a estát. D’éirigh le DeKay agus an Macedonian ach bhí ar DeKay $30,000 dá airgead féin a chaitheamh san iarracht. D’iarr sé ar an gComhdháil airgead a thabhairt dó mar bhí sé chomh bocht sin ina dhiaidh ach fuair an fear bocht bás is é bocht is tuirseach sular tháinig cúnamh ar bith ón gComhdháil.

Bhí daoine i mBostún agus áiteachaí eile a thug cúnamh do mhuintir na hÉireann ach ag deireadh an lae, níor thug comhdháil Polk ach dhá bhád do dhaoine a bhí ag iarraidh na mílte a shábháil. Is mór an trua sin.
Choctaw
.Kindred Spirits le Alex Pentek

Mar a thug na Choctaw cúnamh dúinn anseo

Iontach ar fad cúnamh a fháil ó dhaoine gan mórán acu féin. Sin cineáltas.

Sábháil ár dTeanga – An Liosta

Bansky gaeilgeLabhair í.

Tá obair le déanamh againn. Tá ár dteanga i mbaol ach tá seans iontach againn anois agus ní chóir dúinn bheith leisciúil. Bhí Seo Linn agus daltaí ó Choláiste Lurgan ar an Late Late agus mhothaigh an tír rud nár mhothaigh go leor daoine le fada: bród. Lurgan ag dul ó neart go neart mar tuigeann siad gur féidir le Gaeilge bheith taitneamhach. Mar tá sí álainn. Ní píonós í. Is bronntanas í. Is linne í. Tá suim ag daoine sa teanga mar feiceann siad gasúir óga ag baint taitneamh as, buíochas le Coláiste Lurgan anois. Ach caillfidh siad go tapaidh é muna dtugaimid cúnamh dóibh.

conas teanga a fhoghlaim

‘Gaeligh Tú Féin’

Seo an liosta:

1. Éist le ceol

ipod

Tosaigh le ceol. Sin an rud a spreag an tsuim. Feicim daoine ag scríobh ar YouTube: cuir ar iTunes é. Ní thuigeann siad go bhfuil sé le fáil dóibh saor in aisce mar ní thuigeann siad conas é a chur ina leabharlann iTunes. Múin dóibh le ceacht amháin sa scoil agus cúnamh ins na leabharlainn poiblí conas na hamhráin a íoslódáil ceol ó TgLurgan agus ceol ceannaithe ó iTunes . Má tá airgead agaibh, ceannaigí ipods (na cinn beaga thuas) agus cuir na hamhráin as Gaeilge iontu. Ná measc suas le amhráin as Béarla iad. Tum isteach sa Ghaeilge. Bíodh daoine ag déanamh obair an tí, ag jogáil, ag obair sa gháirdín, i ngach áit ag éisteacht le amhráin as Gaeilge. Tá níos mó ná 100 amhráin (nua-aimseartha) le fáil.

2. Éist le caint

Ansin, téigh go Podchraoltaí ó Raidió na Gaeltachta. Cuir ar iPod eile nó seinnteoir eile iad agus cuir ar siúl é nuair a shiúlann tú isteach sa teach. Dóibh siúd ina gcónaí in Éirinn, tá an t-ádh libh. Bíodh raidio amháin ar Raidio na Gaeltachta 93-95 MHz i gcónaí agaibh sa chistin.

Bíodh Gaeilge le cloisteáil i ngach áit le beannachtaí ó gach duine. Níl sé deacair! Tá gach duine ó gach tír in ann ‘Fáilte go… ‘ agus ‘Slán agus beannacht’ a fhoghlaim. Bíodh suaitheantas ‘Labhair Gaeilge Liom‘ nó a leithéid ar na daoine le Gaeilge líofa sna siopaí.

Más TD thú bíodh Gaeilge agat agus á úsáid roimh deireadh ‘Bliain na Gaeilge’ nó tabhair post do dhuine le  aistriúcháin a dhéanamh duit agus le do ráiteaisí sa Dáil a léamh amach duit. Bíodh Gaeilge mar riachtanas beartaithe i mbliana agus curtha i bhfeidhm i 2016! Déan rud fíor-thábhachatch don teanga!

3. Féach ar an teilifís (nó ar do ríomhaire)

TG4 thar barr. Dáiríre. Tá sé do-chreidthe! Tá clárachaí níos fearr acu ná ag na leads móra i Meiriceá. Tá sé le fáil dúinn arlíne agus daoibhse in Éirinn ar an teilifís. Déan am duit féin gach lá: uair a chloig ag féachaint ar chlár nó scannán as Gaeilge.

Bíodh na fógraí ar RTÉ as Gaeilge! Bíodh i bhfad níos mó (50%) Gaeilge ar RTÉ. Bíodh sé dá-theangach más mian leis ach ná tabhair níos mó ama don Bhéarla ná don Ghaeilge.

Bíodh ár nearraí le fáil as Gaeilge. Féir plé do Tayto. Anois, cá  bhfuil gach duine eile? Déan anois é i mBliain na Gaeilge. Níl mórán ama againn agus go leor le déanamh.

Tayto Gaeilge

4. Léigh

Tá go leor, leor leabhair maithe amuigh ansin anois. Bíodh siad ar na seilfeanna i ngach Siopa Leabhar. Cén fáth an gcaithfidh daoine a mhíniú do dhaoine i Siopa Leabhar in Éirinn go bhfuil litríocht.com ann mar níor chuala siadsan faoi?! Tá sé scannalach. Ba chóir go mbeadh níos mó leabhair inár dteanga féin ná mar atá i dteangachaí eile ar na seilfeanna ach tuigim go bhfuil bóthar fada romhainn fós ansin. Ach bíodh balla amháin againn ar a laghad i ngach siopa. Bíodh gach leabhar atá foilsithe as Gaeilge le fáil do gach scoil is gach leabharlann is gach ospidéal / teach na seandaoine… sa tír. Déan é. Dáiríre. Cé mhéid leabhar a léigh tú i do shaol as Béarla? Cé mhéid as Gaeilge? Oops. Tá leabhair maithe amuigh ansin anois. Agus níl siad cosúil le Peig. Bíodh Café Gaelach i ngach baile mór cosúil leis an Siopa Leabhar atá ag Conradh na Gaeilge ach le spás sa lár don café. Lig do na custaiméirí leabhar a léamh agus iad ag ól caife agus an leabhar a chuir ar ais roimh dul amach ar nós stíl Barnes & Noble sna Stáit Aontaithe. Oibríonn sé. Ceannóidh siad leabhair nuair a chuireann siad suim iontu.

Aiséirí2

Bíodh Gaeilge ar na comharthaí go léir i ngach áit. Ná cuir suas le comhartha i mBéarla amháin. Cabhraigí le daoine, leis an dlí, le treoir dóibh. Más féidir, tabhair an leagan ceart dóibh leis an rud a cheartú. Tabhair airgead dóibh leis an jab a dhéanamh má tá sé agat.

Caithfear na logainmneacha a cheartú. Is linne ár dteanga. Ná bíodh na leaganacha seafóideacha de Anglicization (praiseach – ag scríobh fuaimeanna mícheart) againn níos mó. Dár gcuairteoirí féadfaidh muid fuaimeanna agus míniú a scríobh. An stíl nua:

_____________________

Fáilte go dtí

An Muileann gCearr

On Mwilin Gyar

The Strange Mill

Labhair Gaeilge linn

________________________

5. Bí ag caint.

Bíodh ciorcal cainte ar siúl i ngach pobal, i ngach baile, i ngach contae, i ngach Cúige. Ag tarlú de réir a chéile agus cuireann sé ardáthas orm. Moladh go deo leis na Cnocadóirí, gach ciorcal comhrá ar fud na tíre, na siúlóidí stairiúil sa Rinn srl. Is laochra sibh. Scaip é ar fud na tíre mar tá an freagra agaibh. Seo an chaoi Gaeilge a chur ar na sráideanna go mbeidh sí in úsáid go nádúrtha mar theanga laethúil.

Tóg ar ais an Cúigiú Cúige atá caillte. Níl ciall leis an bhfocal gan é. Bíodh Uisneach ceannaithe ag an rialtas don tír is ionad ag an mbun is áiseanna iontacha le fáil do dhaoine ann le foghlaim faoinár noidhreacht. Nach féidir Grouse Lodge a úsáid agus daoine ag cur ceol as Gaeilge amach dúinn. Fógra gan Gaeilge d’áit mar seo?!

Uisneach

Leis na pobail (ciorcail comhrá) go léir bíodh sé cosúil leis na Comunity Games nó Tidy Towns fadó. Bíodh comórtaisí againn agus Raidió áitiúil as Gaeilge le fáil. Bhuel, ó scíobh mé é seo feicim go bhfuil stáisiúin nua ann sa tír. Maith sibh! Bíodh áiseanna le fáil le rudaí a dhéanamh as Gaeilge i ngach baile. Sa Mhuileann gCearr tá Áras an Mhuilinn acu ach freisin d’fhéadfaidís an halla atá ag titim as a chéile in aice leis an Eaglais Protastúnach a ghlanadh suas is céilithe a bheith ann. D’fhéadfaí ranaganna rince ar an sean-nós agus amhráin ar an sean-nós agus rincí seit agus rincí céilí agus ceol traidisiúnta agus ranganna dóibh siúd atá ag iarraidh uirlisí a fhoghlaim a bheith ann agus ranganna sa Ghaeilge freisin. Bíodh cúrsaí Gaeilge (taitneamheacha le imeachtaí spéisiúla) sna bailte móra. Ná caith daoine amach go háiteachaí eile i gcónaí. Sampla amháin i mbaile amháin.  Is Gaeltacht í an tír go léir má labhraíonn muid ár dteanga féin. Meitheal Mór atá ag teastáil. Caithfidh go bhfuil áit mar sin i ngach baile. Tá obair le déanamh againn.

Ach tá cúnamh againn. Tá Micheal D ar son na Gaeilge. Tá Máire Mhic Ghiolla Íosa ar son na Gaeilge. Tá ceoltóirí mór le rá is aisteoirí mór le rá ar son na Gaeilge: úsáid iad!

Dom féin, tá mé ag súil le bheith ag caint leis na hollscoileanna anseo. Ba chóir go mbeadh Gaeilge le fáil in ollscoileanna SAM i gCathair na nAingeal. Freisin tá ‘Deireadh Seachtaine Gaeltachta’ ag teastáil uainn i gCathair na nAingeal arís. Go leor le déanamh! Nuacht faoi sin, fós ag fanacht ar na hollscoileanna ach níos mó ranganna againn anois sa Ghaeilge agus an Deireadh Seachtaine ag dul ar aghaidh chuile bhlian. Craobh de Chonradh na Gaeilge againn anseo freisin agus grúpaí ag scaipeadh Gaeilge ar fud na cathrach.

Is é an rud a mhilleann ár bpleananna ná an caitheamh anuas a chloistear ó dhaoine a ghlaíonn ‘Fanatics’ orainn. Scríobh An Tuaireascóir faoi le déanaí. Ná cuir suas leis sin. Is nimh é. Cosúil le bulaíocht, tá orainn labhairt amach ar an bpointe nuair a chloisimid rud mar sin. Caithfidh muid a rá go bhfuil sé mícheart agus gur mhúin daoine a bhí ag iarraidh fáil réidh linn an ceacht sin dúinn. Tá muid níos fearr ná sin. Bíonn faitíos orthu siúd a deireann rudaí mar sin scaití nach mbeidh siad in ann coinneáil suas linn leis an nGaeilge agus mar sin is gá a rá freisin go mbeidh go leor cúnamh le fáil. Tarraing isteach sa chlub iad.

Saol nua

Caithfidh daoine aire a thabhairt dóibh féin agus iad ag dul ar gach chineál diet agus ag iarraidh bheith fiteáilte agus caithfidh siad a ndroch-nósanna a athrú. Agus déanann siad é. An rud céanna leis an tír. Caithfidh muid ár nósanna a athrú. Feicfimid go bhfuil sé i bhfad níos éasca ná mar a cheapamar Gaeilge a labhairt agus  go bhfuil sé an-taitneamhach. Ach CAITHFEAR tosnú anois.

Dhúisigh mé ar maidin le líne ó Pompeii (Leagan Lurgan de) i mo chloigeann ach bhí na focail athraithe.

♫ Tiocfaidh Gaeilge ar ais de réir a chéile ♫ a chuala mé arís agus arís eile agus is fíor é gur féidir é a dhéanamh. Ach ná caill an tseans! Déan anois é. Déan do liosta féin.

Bíodh spraoi againn. Sin a mhúin Lurgan dúinn. Bíodh níos mó féilte againn le ceol agus craic: Samhain, Hogmanny, Imbolg, Bealtaine, Mabon, Lúnasa … .

Anois, déan do liosta agus ar aghaidh leat!

Moladh go deo leis na daoine atá ag obair ar son na cúise le fada le croíthe maithe, lán le fuinneamh. Déanann sibh an-difríocht go deo sa domhan seo.

Glór na nGael, Conradh na Gaeilge, Daltaí na Gaeilge, srl is gach duine a deireann Conas atá tú? nó beannacht ar bith as Gaeilge le cairde is stráinséirí. Grá mo chroí sibh! Ar aghaidh linn!

Fuath Ban sa tír is sa teanga

Fuath Ban sa tír is sa teanga

Ar Twitter bhí ag caint faoi ‘An Iomarca Reiligiúin sa Ghaeilge’ http://alturl.com/w5efh rud nach bhfeiceann gach duine. Mhol údar an ailt sin, Eoin O Murchú gur ‘ linne an teanga seo, ná bíodh leisce orainn í a mhúnlú dúinn féin agus dár saol…’ Ceart go leor mar sin. Tá ár dteanga lán le gnéasachas, reiligiúin, agus fuath ban agus tá athrú ag teastáil go géar uainn. Tá sé sa litríocht is sa chaint a chruthaíonn aicme íochtaránach do mná is go dtí go mbeidh scaradh idir Stát is Eaglais leanfaidh sé ar aghaidh mar sin.

Léigh mé alt http://alturl.com/tjser inniu faoi scéal Xanth agus an fuath ban ann. Tháinig mise freisin ar leabhar a cheannaigh mé fadó. Cairde Liom a bhí air, é foilsithe ag Gael Linn. Bhí dathanna deasa ar na leathanaigh, rann beag ag bun gach leathanach agus spás do shíniúcháin is teachtaireacht beag os a chionn. D’fhéach mé air le cion. Thosaigh mé ag léamh na rannta ag súil le grá iontu:

Bíodh sí tinn, bíodh sí corrach,

Bíodh sí gan chodladh choíche,

Bíodh sí ciamhair cumhach,

Bíodh sí dubhach gach oíche.

 

Hmm. Aisteach. An chéad leathanach eile go bhfeicfidh mé.

 

Más ionúin leat na Bráithre

Bí leo go sásta socair;

Tabhair dóibh gach ní a iarann siad,

Is ná hiarr aon ní orthu.

 

Bhuel.. ní raibh mé ag súil leis sin ach oiread. Leathanach eile b’fhéidir.

 

Ní mheallfaidh tú mise, a bhean,

Mar a mheall tú fear gan chéill.

Ar do scéimhse cé chuaigh clú,

Is eol domsa cé tú féin.

 

Is ceann amháin eile ar fhaitíos go bhfuil dul amú orm.

 

Dar Duinnín is dar Donn,

Is bunoscionn liom atá mo bhean;

Dá ndéarfainn gur dubh é an fiach,

Do bhéarfadh sí Dian ach ea ach geal!

 

Agus araile.

Ach fan. Nuair a cheannaigh mé é fadó cheap mé go raibh sé gleoite. Is í mo stór, bean nach luífeadh liom ar ór… Cé a scríobh iad? Bhí rud amháin soiléir. Fear a scríobh gach ceann acu. Ná pós bean mar gheall ar eallach… a bhí ar leathanach amháin. Ní raibh aon chomhairle ag rá Ná pós fear… in aon áit. D’aithin mé fuath ban i go leor acu. Tagann tuiscint le súil siar.

Bhí sé sna leabhair ar scoil. Tá Mamaí sa chistin. Tá Daidí ag obair. Sin a bhí insan leabhar a bhí mo mhac ag léamh agus é ag freastal ar Scoil Naithí. Bhí mé ar buile. Chuaigh mé le caint lena mhúinteoir faoi an lá dár gcionn. Fear ó Chonamara a bhí ann nár thuig céard a bhí ag cur isteach orm ná céard a bhí cearr leis an leabhar ar chor ar bith. Tada. Clú dá laghad. Ach nuair atá tú tar éis do chloigeann a bhuaileadh arís agus arís eile i gcoinne an tsíleáil gloine, tuigeann tú go maith an dochar atá i ngnéasachas agus i leabhair a mhúineann do ghasúir go bhfuil aicme íochtaránach ag mná sa saol. Níor thuig an Máistir é mar níor fhulaing sé é. An dtuigfidh sé le súil siar nuair a fheicfidh sé na deacrachtaí a bhéas ag a chailíní beaga féin nó an cuma leis?

I go leor tíortha níl cead fiú dul ar scoil ag mná (meon an Taliban, go n-éirí leat, Malala). Bhí cead agamsa dul ach fós fiú in Éirinn ní raibh cothrom na féine ann. Bhí ranganna san eolaíocht i scoil na mbuachaillí nach raibh ar fáil dúinne. Mar a dúirt an príomhoide an tSiúir Bernadette linn sa rang agus í ag fáil réidh leis an rang Mata Onóracha, “Is cailiní sibh agus cén mhaitheas an t-am sin a caitheamh ar rudaí deacra nuair a bheidh sibh ag obair mar mhúineoirí nó banaltraí agus ag tabhairt aire de bhúr bpáistí féin as seo amach?” Súil siar. Bhí torthaí níos fearr againne ná mar a bhí ag buachaillí san Ardteisiméireacht ach theip ar na cailíní sa scrudú béal ag iarraidh dul isteach sna Státseirbhísí. Níor labhraíomar cosúil leis na leads agus b’iad na fir a bhí ag cur ceisteanna orainn. Dúirt mo Dhaid agus mo dhearthair liom nach raibh mná uathu san bpáipéir nuachtán a bhí acu. Bhí an ceacht soiléir. Tá oraibhse na mná fanacht sa bhaile agus aire a thabhairt do na fir chéile. Aicme íochtaránach.

Is mé ag obair is iomaí uair a bhuail mé mo chloigeann i gcoinne an tsíleáil gloine. Is bhí orm cur suas le ana-chuid seafóid. Is mé ag múineadh Seapáinis i Meánscoil i dTamhlacht, ghlaoigh an príomhoide Séamus orm lá teacht isteach le caint leis.

Séamus: Tugaim faoi deara nach mbíonn smideadh ort.

Mise: (Ionadh orm) Tá sé sin fíor.

Séamus: (Tost míchompórdach) An bhfuil cúis leis sin?

Mise: Tá. Ní maith liom é.

Tost níos faide. Allas ar a éadan.

Mise: ‘Bhfuil tú ag rá liom go mba chóir dom? Má tá riail faoi le bheith ‘proifisiúnta’ tá mé sásta leis sin.

Séamus: (Buíoch) A, ana-mhaith ar fad.

Mise: Rud amháin. Caithfidh sé bheith ‘across the board’ an dtuigeann tú? ‘Sé sin le rá nuair a chuirfidh tú smideadh ort, a Shéamais, déanfaidh mise an rud céanna le bheith féireáilte an bhfuil ‘fhios agat.

Bhí orm deighleáil le amadáin mar sin go minic. Is cuimhin liom an fear sin ón IDA a bhris mo chroí uair ag iarraidh orm cén chaoi a bhféadfainn aire a thabhairt do na páistí in agallamh, ceist nár chuala m’fhear chéile riamh. Ní bhfuair mé an post sin. Bhí sé ag duine eile roimh an agallamh. Old Boys Network. An iad na cinn is measa a bhíonn i gceannas? Bhuail mé mo chloigeann in aghaidh an tsíleáil gloine chomh minic sin i mo shaol. Tuig é, a dúirt an tsíleáil sin liom, d’aicme íochtaránach. Níor chreid mé é. Caithfear é a bhriseadh.

Beidh an Eaglais (gnéasach) i gceannas in Éirinn fhad is atá oideachas agus sláinte aici. Caithfear Stát is Eaglais a scaradh óna chéile. Ní raibh feabhas do mná i ndiaidh dúnmharú Savita. Tá cumhacht ag an Eaglais sa tír is sa teanga. Bhí na heaspaig níos tábhachtaí ná na sagairt agus iad níos tábhachtaí ná na mná rialta. Chonaic tú. Thuig tú. Ní raibh sé ceadaithe labhairt amach, ceistiú, caint faoi rudaí a bhí tabú. Ní raibh foclóir agam le bheith ag caint faoi gnéas i mBéarla ná i nGaeilge. Bhí ‘fhios agam gur peaca a bhí ann. Aineolas in am an cás X, Annie Lovett, na Magdalenes agus feicim go leanann sé ar aghaidh is mná ag dul go Sasana fós. Do-chreidthe! Oideachas? Aineolas. Is iad na Bráithre Críostaithe a scríobh na leabhair a d’úsáideamar ar scoil. Tá daoine áirithe fós ag ceapadh gur naoimh a bhí iontu. Thuig go leor leor daoine sa tír ró-mhaith gur ainmhithe a bhí i gcuid mhaith acu i ndáiríre. Brú.

Rinne Ballykissangel tagairt don fhadhb do mhúinteoirí in Éirinn. Is fiú féachaint ar an deacracht atá ag Breandan ann. Muna dtéann sé ag an Aifreann tá a phost i mbaol. Má insíonn sé do na gasúir go bhfuil rogha acu mar a deireann an Bunreacht leo, tá a phost i mbaol. Féach ar 2:00 ar aghaidh http://www.youtube.com/watch?v=lM6b2o99yCM Ní haon ionadh a dúirt an bhean sin le Savita “This is a Catholic country.” Faisisteach a dhéarfainn féin. Ní fhaca mé easpag tanaí, ná sagart fionn, ná pálás bocht ná meas ar mhná ó shagart ar bith i mo pharóiste. Chonaic mé agus chuala mé saint, sotal is seafóid ar mhaithe leo féin. Is thángadar go mo theach is mé óg le féachaint go raibh pictiúr d’Íosa i ngach seomra agus rinne Mamaí cinnte go raibh mar thuig sí na rialacha. Faisisteach.

Cheap mé go mbeadh sé difriúil i SAM. Bhí mé mícheart. Tá greim ag an Eaglais anseo fresin.  ‘Cé mhéid feiminigh atá againn sa rang?’ a d’iarr an t-ollamh ón Ghailís orainn an chéad lá sa rang i gCalifornia. D’ardaigh mé mo lámh go bródúil ach bhí mé im’aonar san rang mór sin. Tionchar na hEaglaise sa chultúr Easpáinnic. Peaca é bheith id’ fheimineach. Sin a deireann an Eaglais leo. Mhínigh mé go raibh mé ar son cearta daonna agus ionanntas agus d’aontaigh siad leis sin. Mar sin féin bhí rud éigin gránna ag baint le feimineachas, cheap siad agus ní raibh siad in ann é a mhíniú dom. Nár thuig mé m’áit sa saol? Ní raibh sé ceart do mná bheith ag labhairt amach mar sin, dar leo. Bhí an-obair déanta ag an Eaglais. Fuath ban acu i ngan fhios dóibh féin. Nach iad a bhí breá géilliúil.

Tá fuath ban i ngach tír. Ach ní leithscéal d’aon tír é sin. Tá fir a cheapann gur rudaí iad mná curtha ar an saol le freastal ar a riachtanaisí. Seo a tharla le déanaí in ollscoil i SAM http://alturl.com/esqo6  Níl meas ag na fir seo ar mná agus cinnte ní fhéachann siad orainn mar dhaoine leis na cearta daonna céanna is atá acu féin. Ní aicme íochtaránach atá i gceist anseo mar ní fhéachann siad ar na mná mar dhaoine ar chor ar bith. Tá gráin ann chomh maith. Mar sin is cuma leo má ghortaíonn siad mná.

I mo chúrsa san ollscoil bhí ceist agam. Cá raibh na mná a scríobh leabhair fadó? Chuir sé isteach go mór orm go raibheamar ag léamh leabhair scríobhtha ag fir amháin. Gach uile leabhar ar an gcúrsa is bhí go leor le léamh againn! Níor scríobh mná ag an am sin a dúradh liom. Níor ligeadh cead do na mná freastal ar scoil ag an am sin. Tuigim cuid den scéal sin mar bhí taithí agam ar ghnéasachas ach fós bhí rud éigin mícheart.  Sa deireadh roghnaigh mé scríobh faoin údar Fernán Caballero. Ní raibh m’ollamh sásta nuair a bhí mé ag caint fúithi mar Cecilia Böhl de Faber. Cheartaigh sé mé: ‘Fernán Caballero.’ Tuigim go raibh uirthi dul faoi cheilt an uair sin. Ach nach bhfuil sí in ann fiú amháin inniu a bheith aithinte mar bhean? Nach bhfuil sé tuillte aici? Nár chóir dúinn fios a bheith againn gurbh í bean a scríobh na leabhair sin? Ní raibh m’ollamh compórdach leis. Fuair sé a oideachas in ollscoil Chaitliceach sa Spáinn.

In Éirinn tá an Eaglais fós i gceannas ar an tír. Tá cumhacht ag na sagairt agus na heaspaig  http://www.lifesitenews.com/news/irish-politician-who-voted-for-abortion-bill-removed-as-extraordinary-minis/ Tá daoine nach dtuigeann é sin mar ní raibh seans acu saoirse ón gcumhacht sin a bhlasadh. Dóibh súid a d’fhoghlaim faoi ghnéasachas agus fuath ban, aithníonn siad go bhfuil mná agus cailíní in aicme íochtaránach in oideachas, sna hospidéil, san rialtas http://jn1.tv/video/news/irish-politician-sorry-for-parliament-groping.html sa tír agus sa teanga. Níl meas ag an Eaglais ar mná is a gcearta daonna. Tá aicme íochtaránach acu san Eaglais agus faighimid oideachas ón Eaglais (a gcluiche, a rialacha, a bpaidreacha 7rl). Seans mhaith nach mbeidh bean ina pápa ná fiú ina sagart. Is dar leis an Eaglais ba chóir do na fir na rialacha a scríobh do na mná agus ní chóir go mbeadh rogha ag na mná. Maith dúinn é, Savita! Tá siad i gceannas le fada agus gach bean ag fulaingt mar gheall air, cuid acu i ngan fhios dóibh fein.

Is tá an ceart agat, Eoin. Tá an teanga lán le Muire agus Pádraig agus níl gá leo ná na paidreacha, ná an Chéad Comaoineach is Aifreann sa scoil is an Chéad Faoistin agus an tseafóid sin uilig. Más mian le daoine an reiligiúin sin a chleachtadh tá sé de cheart acu é sin a dhéanamh ach bíodh sé scartha ónár oideachas poiblí. Ar son ár gcearta daonna!

Ag múineadh le Gaeilge Gan Stró anseo i SAM, caithfidh mé a mhíniú do mo dhaltaí cén fáth an bhfuil DIa is Muire duit ann mar bheannacht, an chaoi ina raibh is a bhí greim ag an Eaglais ar oideachas na tíre, an chaoi nach bhfeiceann daoine iompúchán mar tá siad chomh cleachtaithe sin leis. Ach ná bac, a deirim leo. Abair Haigh nó Aon scéal? srl Ní raibh an rogha sin agam nuair a tháinig cigirí áirithe ag an scoil fadó.

Maidir leis na cearta sin, scar Stát & Eaglais ansin sa bhaile le bhur dtoil ar mhaihe na tíre. Cearta fós de dhíth.

Svuít Searbh

Níl Svuít sweet. Ní fhéachann sé Gaelach fiú. Sualainnis?

Cé mhéad a bhí ólta ag an té a chum an riail gur cheart focal as Gaeilge a litriú mar seo. Níl ciall ar bith leis.

An focal Fraincise suite atá i gceist. Ní aistríonn daoine i dteangachaí eile é agus ní thuigim cén fáth ar chóir é a aistriú ar chor ar bith. Fág suite mar suite agus sushi mar sushi agus ná glaoigh ar ‘An tUasal Tanaka’ mar ‘An tUasal I Lár An Goirt Ríse.’ Ach cheap duine éigin gur chóir é a aistriú agus anois sa teanga deirtear linn go bhfuil svuít (agus tvuít – Tweet) ann. Seafóid sa chéad áit é a aistriú. Tháinig ciall chun tosaigh ar Twitter le tweet agus tweetóir in úsáid ar an suíomh féin. Agus… cé as a tháinig an v sin?

Bhí daoine ag tabhairt amach faoi svuít agus an ceart acu. Ach fiú i measc na daoine a bhí ag tabhairt amach faoi, bhí duine ag cosaint an ‘riail’ a deireann gur chóir v a bheith ann!  Is cuma gur fuath leo an focal. Tá riail ann agus sin sin, dar leo. Íonaí. Sin a d’fhoghlaim siad agus sin a leanann siad. Ní bígí i bhur gcaoirne (sheeple) le bhur dtoil. Smaoinigh, meas, agus feabhsaigh cúrsaí nuair is féidir.

Ag iarraidh an scéal seo a thuiscint, chaith mé an oíche ar fad ag smaoineamh air. Tá ‘fhios agam! Ach chuir sé isteach go mór orm go raibh daoine ag déanamh dochar agus níor thuig siad (ceapaim) céard a bhí ar siúl acu. Tá gá le míniú a dúradh liom ar nós mé bheith os comhair na cúirte!  Cén peaca a bhí i gceist más ea? O, raight. Cheistigh mé an córas. Táim ciontach agus bródúil as. Agus tá an ceart agam é sin a dhéanamh fiú más ‘Béarlóir’ mé. An masla is measa de réir dealramh. Tosnóidh mé leis an riail a chosain siad.

Teangeaolaíocht

Meas

Tá meas agam ar dhaoine a chaitheann ana-chuid ama ag smaoineamh ar an mbealach is fearr focal a scríobh. Is iontach an rud é smaoineamh ar bhealach fuaim a scríobh ionaisc go dtuigfidh daoine é agus go mbeidh siad in ann léamh. Tá roinnt mhaith daoine nach bhfaigheann pinghin rua ar an obair a dhéanann siad. Tá grá acu don teanga agus tá ard-mheas agam ar sin.

Modh

San bhfocal teangeolaíochteolaíocht agus san eolaíocht sin tá mata agus loighic agus rialacha. Bhí ar dhaoine rialacha a chumadh. Nuair a fheiceann siad eisceachtaí, bíonn orthu smaoineamh arís le fadhb a réiteach. Sa Ghaeilge tá riail ann a deireann nach féidir le fada bheith in aice fada eile má thuigim i gceart an scéal. Sióg: ceart. Síóg: mícheart. Ní thuigim cén fáth dáiríre. Níor thaitin sé leo ar bhealach amháin nó ar bhealach eile. Tá síóga níos éasca domsa. Guta leathan. Ach sin mar atá an scéal is an riail mar a thuigimse anois é. Anois, tá mé lán-cinnte go mbeidh freagraí ar seo ag míniú dom an stair agus cé as a tháinig sé. Tá i bhfad níos mó suime agam ins an treo ina bhfuil an teanga ag dul mar tá cúrsaí go dona faoi láthair.

Masla

Cosúil le dlíthe sna cúirte, bhí riail tosaíochta ann nár chóir a bhriseadh, dar leis na daoine i gceannas ar seo. Is feicim go bhfuil an deacracht céanna leis an dlí sa saol mór is atá ag rialacha ár dteanga. Tá drogall ar dhaoine riail a athrú. In áit féachaint siar is a rá, ‘Bhuel dáiríre ní oibríonn sé go maith anois is caithfimid é a athrú’ faigheann siad bealach casta as. In ómós do na daoine a bhí ann rompu? Níor mhaith leo iad a mhaslú, b’fhéidir. Tá an meon aigne sin ag na Seapáinigh agus mar sin níl siad in ann a admháil go ndearna daoine sa stair rudaí uafásacha ins an Chóiré agus sa tSín. Níor mharaigh v éinne, ceapaim. Ach seans go mbeidh lámh aige i bhás na Gaeilge má fheiceann daoine nach bhfuilciall le rialacha. Mar sin caithfimid go léir a aithint nuair is gá rialacha a athrú.

Mearbhall

Nuair a chuireann na rialacha mearbhall ar dhaoine níl siad ag déanamh an jab ar chóir dóibh a dhéanamh. Is tá gá práinneach le bheith soiléir anois mar tá ár dteanga i mbaol. Ní féidir díriú ar na rialacha a chosaint amháin. Má chruthaíonn an réiteach fadhb níos measa do na foghlamieoirí, faigh réidh leis. Muna dtosnaíonn daoine leis an gceist “An mbeidh sé seo soiléir agus an dtuigfidh daoine go héasca é?” tá siad ar strae. Ba chóir go mbeadh na rialacha ann le cuidiú linne, na daoine atá ag foghlaim. Sin an todhcaí. Seans go bhfuil sé taitneamhach freagra a fháil ar fhadhb teicniciúil ach caithfear smaoineamh ar a éifeacht sa domhan mór. Bhí Einstein an-chliste agus in ann freagraí a thabhairt dóibh faoi chumhacht adamhach agus is mór an trua é gur thug sé freagraí dóibh. Riail #1: Ná déan damáiste.

Milleadh

Tá daoine ag déanamh an t-uafás damáiste don teanga. Scríobh Ciaran Dunbar fúthu cheana: http://ciarandunbar.blogspot.ie/2013/08/want-to-learn-irish-word-in-your-ear-if.html D’éirigh mé as Daltaí na Gaeilge mar gheall orthu fadó. Bhí siad chomh sotalach, maslach sin ar na Forums ann is iad ag goideadh meas is muinnín ó dhaoine.  Is minic a bhíodh mé ag caoineadh ag léamh na rudaí a scríobh siad ann fadó. Níor tharla sé sin dom riamh is mé ag foghlaim Spáinnis ná Seapáinis. Tá múinteoirí ag obair go dian agus tá na daoine mar seo ag milleadh an obair go léir a dhéanann siad. Ní raibh ann le cúnamh a thabhairt do dhaoine eile. Ceapaim go bhfuil feabhas ar Dhaltaí na Gaeilge anois, bld. Go n-éirí leo. Ciall agus cúnamh #1. Moladh don feabhas a tháinig orthu. An lámh in airde ar sheafóid.

Mallacht

Tá ár naimhde againn sa Tuaisceart leis na daoine nach gceadaíonn brat ná teanga bheith le feiceáil go poiblí agus sa Deisceart i measc na daoine nach bhfuil meas acu ar an teanga. Ach is iad na naimhde is measa na ‘purists.’ Is beannacht é nuair a thugann duine cúnamh duit agus is mallacht é nuair a deireann siad leat nach bhfuil tú sách maith is go mbeidh sé ró-dheacair duit. Ní féidir na daoine seo a shásamh agus baineann siad misneach ó dhaoine atá dáiríre faoin teanga a shábháil. Caithfear fáil réidh leis an ndiúltachas sin.  Ní ceart bheith ag caitheamh anuas ar mhúinteoirí (tabhair cúnamh dóibh) agus ná bíodh drochmheas ag daoine ar dhaltaí ar mhaith leo an teanga a fhoghlaim.

Míniú: Gaeilgeoir v Béarlóir agus araile.

Tá caint ar Gaeilgeoirí v Béarlóirí drochbhéasach agus sotalach agus déanann sé ana-chuid damáiste.

  1. Níl daoine sa tír a labhraíonn Gaeilge nach bhfuil Béarla acu. Is Béarlóirí iad freisin.
  2. Léigh é seo http://wordotter.wordpress.com/2013/09/15/irish-language-puritanism-or-why-browsing-language-forums-makes-me-want-to-strangle-people/  Ná lig do rud mar seo a tharlú arís.
  3. Féach ar Ghaeilgeoir ó San Francisco. Tá a Gaeltacht féin aici ann: http://www.youtube.com/watch?v=rVPZ9F-fyDQ agus http://www.youtube.com/watch?v=MNmrYlVBwZ0 Féir plé di!

Tá súil agam go dtuigfidh daoine mo ‘chás’ agus cás na Gaeilge anois.

Bígí lách lena chéile agus umhal. Ní neart go cur le chéile (le meas agus go deabhéasach).

a) Ví sé go deas caint liv

b) Bhí sé go deas caint libh. ?

Táimse le b) agus lán i gcoinne tvuít, svuít srl.

Biachlár ldt! Gaeilge ar na hOileáin Chanáracha

Gaeilge i ngach áit: Gaeilge faoin nGriain

Is Gaeltacht í Éire ar fad más mian linn é mar tá Gaeilge againn ón scoil agus níl ag cur isteach orainn ach an meon iarchoilíneach a deireann linn gan Gaeilge a labhairt os ard sa chathair nó sa bhaile mór nó lenár gcairde nó lenár ndearthaireacha… Bheadh daoine náirithe ag an slagáil a bhfaighfeadh siad. So, fanaimid ciúin.

Feicim an rud céanna anseo i SAM le daoine a labhraíonn Spáinnis ach nuair a fheiceann siad Gringo thart, iompaíonn go Béarla. Mar ní maith leis na Béarlóirí éisteacht le daoine ag labhairt i dteangachaí eile. Cuireann sé isteach orthu nach dtuigeann siad céard atá á rá acu agus ceapfaidh siad go bhfuil siad ag magadh fúthu. Mar sin b’fhearr labhairt i mBéarla nuair atá Béarlóirí thart. Tá sé deabhéasach do theanga a athrú don dream paranóideach. Sin a mhúin siad. Sin a d’fhoghlaimeamar. Is anois seo muid is faitíos orainn Gaeilge a labhairt inár dtír féin.

Isteach go bialann leat agus feiceann tú Biachlár as Gaeilge. Caithfidh go bhfuil tú sa Ghaeltacht nó i Maigh Eo nó ar na hOileáin Chanáracha!

Gaeilge Canaries

Sea. Sin a tharla. Is chuir sé áthas ar dhaoine.

biachlár Canaries

Tá meas ag daoine eile ar ár dteanga! Nach iontach sin! Níl ach rud amháin ar iarraidh anois: meas againn féin inár dtír féin ar ár dteanga féin. Má tá bialann agat, déan biachlár mar a rinne siadsan. Má tá siopa leabhar agat, bíodh leabhair as Gaeilge ar na seilfeanna. Go leor leabhair. Mar an gcéanna má tá tú i gceannas ar leabharlann nó ag obair i scoil nó aon áit. Bíodh rudaí le léamh as Gaeilge. Bíodh daoine réidh agus sásta labhairt le daoine as Gaeilge. Tosaigh le Gaeilge. Fáilte go… Má tá fonn ar dhaoine athrú go Béarla, maith go leor. ACH, tosaigh le Gaeilge agus féach ar an draíocht a tharlóidh.

Is ná cuir daoine ar bith sa Rialtas nach bhfuil sásta a dteanga a fhoghlaim. Seo ár dtír, ár dteanga, ár ndúchas! Tuigeann daoine amach ó chósta na hAifrice a luach. In am dúinn an rud céanna a thuiscint. Caith uaibh an ualach iarchoilíneach sin agus labhair í gach lá le gach duine.

Anois féach thart ort. An bhfuil Gaeilge le feiceáil i do theach, do oifig, do thraein, do bhialann? Tóg an tír agus an teanga ar ais, ag Gaelú do dhomhan féin diaidh ar ndiaidh go dtí go mbeidh Gaeilge i ngach áit. Tabhair faoi.

Maith agaibh, daoine ar na hOileáin Chanáracha a scríobh biachlár dúinn inár dteanga. Maith agat, Richie Dub as an scéal faoi a roinnt linn. Anois déanfaimis ár gcuid ar son na Gaeilge ♥.

Mar a Fhaigheann Teanga Bás

Faigheann teanga bás nuair nach dtugann daoine spás ná meas di.

Bhí alt iontach i Nós le déanaí a dúirt Ná Géill. Bí beo le Gaeilge. Scríobh mé féin faoi Saol le Gaeilge a roghnú.

Ach nuair a dhiúltaíonn daoine go hiomlán caint leat i do theanga féin

& is léir go bhfuil meas dá laghad acu ar do theanga

fiú nuair is siombal de do thír iad na daoine céanna,

SIN fadhb ollmhór.

Nuair atá daoine ag baint tairbhe & airgead as an nasc idir a ngnó agus cultúr na tíre ba chóir dóibh Gaeilge a bheith acu nó daoine a fháil le Gaeilge le cabhrú le daoine.

Ar ais liom go hÉirinn ar saoire cúpla bliain ó shin agus shocraigh mé ar bheith mar thurasóir go bhfeicfinn na rudaí a d’fheicfeadh mo dhaltaí ag teacht go hÉirinn lena gcuid Gaeilge a úsáid. Guinness ar an liosta ar ndóigh. Rinne mé iarracht an taithí sin a bheith agam as Gaeilge ach ní raibh mé in ann. Bhí Gaeilge ar bith ar an suíomh arlíne. Fraincis? Cinnte. Spáinnis? Fadhb ar bith. Gearmáinis? Bhí sí ann. Sínis? Yep. Gaeilge? Tada.

Guinness English

Is d’iarr mé orthu nuair a shroich mé an áit an raibh aon rud ann dom, fiú brochure le Gaeilge go bhféadfainn an turas a dhéanamh mé féin ag leanúint eolas ann. Bhí siad acu i neart teangachaí eile ach níl Gaeilge ag Guinness. Agus is léir nach bhfuil suim ar bith acu an scéal sin a athrú. Sin masla. Sin drochmheas. Sin daoine ag rá linn gan ár dteanga faoin a labhairt mar ní fiú í mar a fheiceann siadsan an scéal.

Agus ar maidin inniu fuair mé freagra ó Aer Lingus ar Twitter.

Aer Lingus English

Ní raibh fadhb ar bith agam le eitilt. Is léir go raibh siad ag iarraidh bheith cabhrach. ACH as Béarla amháin. Agus SIN an fhadhb. Sin feall. Sin an rud an mharaíonn an Ghaeilge. Forgetting is of part the extinction. Iad ag leanúint ar aghaidh leis an obair a thosaigh Impiriúlachas na Breataine. Béarla amháin anseo. Soiléir, gan leithscéal, mar níl náire orthu mar níl meas acu ar an nGaeilge. Sin FEALL.

No Gaeilge

SIN mar a mharaíonn tú teanga, Aer Lingus.

Aiséirí na Gaeilge

Níl Gaeilge Marbh.

Ní thuigeann gach duine é sin. Tá sí fós anseo agus ag fás. Aiséirí ar bhealach cé nach bhfuair sí bás riamh. Aiséirí mar sin sa ‘Ghalltacht.’  Is maith sin ach tá an teanga fós i mbaol. Céim eile ar aghaidh ag teastáil fós. Céim sa chloigeann a aithníonn feall agus a thuigeann an fhírinne. Céim a shábháilfidh muid ó náire. Aiséirí ar siúl faoi láthair ach an bhfuil saoirse ag teacht leis?

Léigh mé fógra do ranganna Gaeilge i SAM  le déanaí ag moladh gur féidir leat teanga ‘of bygone days’ a fhoghlaim. Aithne agam ar an mbean a scríobh é agus is duine fíordheas í. Bhí sí, dáiríre, ag iarraidh cúnamh a thabhairt don teanga. Ach ghoill sé. Mar níl sé fíor. Níl muid gone by. Tá muid fós anseo. Mhaireamar is an teanga linn.

Tuigim a cás. Tuigim nach dtuigeann sise é sin. Deacair do dhaoine é a thuiscint nuair nach gcloiseann siad muid ag labhairt Gaeilge le chéile. Deacair nuair a théann siad go hÉirinn is labhraíonn daoine as Béarla leo.

Ach ar fud na tíre tá aiséirí le sonrú. Tá Gaeilge fós beo is ag fás. Seo thíos mapa de Ghaelscoileanna ar fud na tíre. Chuir sé áthas orm inniu. Ní leor é Gaeilge a bheith sna scoileanna amháin, ar ndóigh. Caithfidh daoine Gaeilge a labhairt ar na sráideanna, sna siopaí, i mbialanna srl go mbeidh an teanga sábháilte i gceart. Ach mar sin féin, nach iontach an turas atá déanta againn ar an mbealach álainn seo lenár dteanga a shábháil!

Gaelscoileanna

Nuair a d’ionsaigh na Sasanaigh beagnach gach tír ar an domhan, rinne siad iarracht daoine, cultúr, & teanga na háite a scriosadh. Is maith an rud é go bhfuil neart tíortha ar an domhan lánsásta a dteangacha féin a labhairt. Ach tá cuid againn fós ag ceapadh go bhfuil Béarla níos fearr. Mar sin a mhúin siad dúinn.

Béarla Éarla le B

Céim ar aghaidh de dhíth anois. Tá sé deacair rud a cheartú nuair nach dtuigeann daoine cén chaoi bhfuil sé briste. Tá orainn bród a bheith orainn. Tá misneach uainn le náire a scriosadh. Mar náire orainn Gaeilge a labhairt ar an tsráid & caithfimid é sin a aithint ar dtús. Caithfimid an lámh in uachtar a fháil air. Creid le grá don teanga. Ansin labhair amach le bród is le cion i ngach áit. Fuinneamh a thugann aghaidh ar chuile bhac é an grá.

Sa chloigeann atá an fhabhb. An iomarca ann a chreideann nach bhfuil Gaeilge chomh maith le Béarla. Sin rud a d’fhoghlaim muid. Chonaiceamar saibhreas & na tithe móra ag bhí ag na Sasanaigh sa tír seo.

Ba mhaith liom na tithe móra a bhí ag na Sasanaigh fadó a fheiceáil in úsáid mar Ghaelscoileanna as seo amach. Bhainfinn an-taitneamh as. Is tá sé ag tarlú. Tuillte go mór againn leis na cianta.Tóg ar ais ár dteanga is ár dtír.

Gaelscoil iompuchan

Athraigh na tithe móra. Bain pictiúirí de Bhanríon Shasana de na ballaí agus tabhair ar ais do Shasana iad mar níl siad ag teastáil anseo. Má tá rian na hEaglaise san áit, tabhair don Eaglais gach dealbh is cros srl mar ní chóir go mbeadh iompúchán i scoileanna ach an oiread san lá atá inniu ann. Múin cearta daonna sna scoileanna. Iontach go bhfuil an oiread sin Gaelscoileanna againn fiú muna bhfuil siad scartha ón Eaglais fós. ACH tá saoirse de dhíth. Tá ár gcearta uainn. Athrú nó dhó thuas agus beidh feabhas ar an scéal. Tús maith, leath na hoibre. An leath eile anois, le bhur dtoil. Ná ceangail iompúchán leis an dteanga ná le oideachas.

Is le chuile dhuine an Ghaeilge. Is Gaeltacht í an tír go léir más mian linn é. I bhfad é sin ón scéal in aimsir An Ghorta Mhóir. Níor éirigh leo. Ní bhfuair siad réidh linne ná lenár dteanga. Ach caithfear caint faoin gcoir sin fadó gan leithscéal a dhéanamh. Tuig an feall go dtuigfimid go bhfuilimid in ann an rud a bhí caillte a fháil ar ais.

Genocide Famine

Caithfear a aithint os ard gur linn an tír uilig. Is linne an tír is an teanga. Cuireann mapa le dath eile ar bharr na tíre isteach orm. Cé a tharraing an líne? Cé a chur dath eile thuas ansin? Cé mhéad dlíthe a bhí briste sula ndearna siad é sin. Ná goid. Nuair a thuigeann tú gur ghoid duine rud, tabhair ar ais don té ar leis é an rud sin. Muid fós ag fanacht. Tá 2016 beagnach linn. Iarr ar Shasana a admháil gur ghoid sí an talamh & nár léi í. Abair léi éirí as. Bíodh Éire glas arís.

Glas sa Tuaisceart

Ná glac le teorainn. Ar aghaidh linn go mbeidh Gaelscoileanna ar fud na tíre. Ach ná stop ansin. Bíodh brí leis. Bíodh ár dteanga in úsáid againn i ngach siopa, oifig, teach… Déan Gaeltacht den tír ar fad. Ansin beimid saor, gan teorainn. Fad is atá eagla orainn ár dteanga féin a labhairt, is sclábhaí fós muid. Bris an slabhra is an náire. Labhair Gaeilge le cion is le grá. Fuinneamh a thugann aghaidh ar chuile bhac é an grá. Tabhair faoi. Táim ag súil go mór leis a lá nuair a bheas  an fógra seo le feiceáil i siopaí:

English Available